Frankrijk: te hoge concentraties cadmium in bodem en levensmiddelen

Waarom is er zoveel cadmium in de Franse bodem?

Hoewel de stof van nature in het milieu voorkomt, kan de concentratie ervan door menselijke activiteiten drastisch toenemen – naar blijkt met name door de landbouw, via het gebruik van met cadmium verrijkte fosfaatmeststoffen om de gewasgroei te bevorderen.

Frankrijk kampt met een ernstig cadmiumprobleem in landbouwgronden, veroorzaakt door het jarenlange gebruik van fosfaatkunstmest met hoge concentraties van dit zware metaal. Een van de redenen van de verontreiniging van de Franse bodems is de herkomst van deze meststoffen. De Franse landbouwsector is van oudsher afhankelijk van import uit Marokko en Tunesië, waar fosfaat van nature rijk is aan cadmium.

Een andere factor is de soepele wetgeving. Volgens de EU-regels geldt er een limiet van 60 milligram per kilogram voor fosfaatmeststoffen met een CE-markering, terwijl de Franse nationale norm (NF U 42-001)  lange tijd een gehalte van maximaal 90 mg/kg toestond.

Dit verschil — dat in de Franse media en politiek tot stevige discussies leidt — is mogelijk door de specifieke manier waarop de Europese interne markt voor meststoffen is ingericht.

De Europese Meststoffenverordening (Verordening EU 2019/1009) is gebaseerd op een zogenaamde optionele harmonisatie. Dit betekent dat fabrikanten van meststoffen twee routes kunnen volgen:

• De EU-route (CE-markering): Als een fabrikant zijn meststof in alle EU-landen vrij wil kunnen verhandelen zonder lokale barrières, moet het product een CE-markering krijgen. Hiervoor geldt de strikte EU-grens van 60 mg/kg.
• De Nationale route: De EU verplicht lidstaten niet om hun eigen nationale wetgeving volledig af te schaffen. Fabrikanten mogen er dus voor kiezen om hun producten alléén op de Franse markt te brengen onder de Franse nationale wetgeving. Zolang die meststof Frankrijk niet verlaat, mocht de Franse overheid haar eigen soepelere grens van 90 mg/kg handhaven

Aanbevelingen voor reductie cadmium

Anses, het Franse nationale agentschap voor volksgezondheid en voedselveiligheid, pleit er sinds 2019 voor om de belangrijkste bron van cadmium aan te pakken: namelijk de aanwezigheid ervan in fosfaatmeststoffen. Het agentschap beveelt een maximumgehalte van 20 milligram per kilogram meststof aan, tegenover 90 mg in Frankrijk en 60 mg in de Europese Unie.

Volgens het Anses is de voeding verantwoordelijk voor “tot 98% van de cadmiumopname” bij de Franse bevolking (met uitzondering van rokers), via alledaagse producten zoals brood, pasta, aardappelen en rijst. Om de verontreiniging van levensmiddelen terug te dringen, dringt het agentschap er in de eerste plaats op aan om de aandacht te richten op de bodem en de landbouwpraktijken. Het beveelt aan om de toegestane cadmiumgrenswaarden in meststoffen zo snel mogelijk te verlagen, met een inzet van alle spelers in de sector en niet alleen van de boeren. Het beveelt ook aan om de afhankelijkheid van fosfaatmeststoffen te verminderen, met name door gebruik te maken van gewassen die minder cadmium opslaan.

Zorgen in de medische sector

De publicatie van het onderzoek van Anses op 25 maart 2026 en de daaropvolgende berichtgeving over het feit dat „bijna de helft van de volwassen bevolking“ in Frankrijk een cadmiumverontreiniging vertoont – een kankerverwekkend metaal – die de toxicologische referentiewaarden overschrijdt, wakkert de publieke discussie opnieuw aan. In juni vorig jaar schreef een groep Franse artsen al een brief aan de premier en aan de ministers van Volksgezondheid, Landbouw en Ecologie, waarin zij waarschuwden dat blootstelling aan cadmium een „tijdbom voor de volksgezondheid“ vormt. Franse artsen dringen aan op spoedmaatregelen tegen het cadmium-gehalte in meststoffen.

Naar verwachting zal vanaf deze zomer cadmiumonderzoek door bloedanalyse in particuliere laboratoria vergoed kunnen worden in Frankrijk. Deze analyse zal dan 60% door de ziektekostenverzekering en voor 40% door de aanvullende verzekeringen worden vergoed. Dit zal niet standaard plaatsvinden, maar gericht zijn op personen die vanwege hun woonplaats een verhoogd risico lopen, conform de aanbevelingen van de Haute Autorité de Santé (HAS), volgens bronnen rondom  minister van Volksgezondheid Stéphanie Rist.

Gemengde reacties uit de Franse landbouwsector

Franse landbouwvakbonden zijn voorstander van strengere wetgeving op Europees niveau.

Voorzitter van de grootste landbouwvakbond FNSEA Arnaud Rousseau op France Inter:

Rousseau geeft aan: “als we het milieu en de gezondheid van de consument kunnen verbeteren en men ons producten met 20 [mg/kg] kan leveren, dan is het natuurlijk in ons belang om die snel en tegen betaalbare prijzen te krijgen”.

De secretaris-generaal van de vakbond Coordination Rurale wijst op het belang van investeringen in onderzoek naar graansoorten die via hun wortels minder cadmium opnemen. “Dat zou belangrijk zijn om het effect van een daling van het cadmiumgehalte onmiddellijk merkbaar te maken, zonder dat we hoeven te wachten op bodemsanering of een verlaging van de meststofnormen”, benadrukt François Walraet. Hij dringt erop aan dat beoogde geleidelijke verlaging van de cadmiumgrenswaarden op dezelfde manier moet gelden in heel Europa, zodat er geen oneerlijke concurrentie ontstaat.

De woordvoerder van de Confédération paysanne, de op twee na grootste landbouwvakbond van Frankrijk,  liet een ander geluid horen: “Dit is een noodsituatie op gezondheidsgebied, daar valt niet over te twisten”. Hij is van mening dat een limiet van 20 mg/kg nu al ruimschoots haalbaar is en dat er geen is reden om te wachten. Volgens hem is de visie van Coordination Rurale het resultaat van een productivisme dat op zijn laatste benen loopt“ en hij vindt dat ” problemen met concurrentieverstoring niet niet ten koste mogen gaan van de gezondheid van de burgers".

De Franse overheid reageert

Minister Annie Genevard heeft aangegeven dat het Franse ministerie van Landbouw veel waarde hecht aan gezonde en evenwichtige voeding, Het ministerie voert  controles uit, met name op het gebied van cadmium, en daaruit blijkt dat  99,5 % van de gecontroleerde producten aan de normen voldoet.

Volgens Genevard doen de boeren al jaren hun best en is het gebruik van fosfaatmeststoffen de afgelopen jaren al aanzienlijk (met een kwart) gedaald.

Het Franse ministerie van Landbouw besprak voor het eerst het verlagen van de limiet in 2023, maar de gesprekken liepen op niets uit. De regering  stelt nu voor om de ANSES-doelstelling van 20 mg/kg in 2038 te halen.

Minister van Landbouw Annie Genevard:

Een nieuw wetsvoortel

De leden van de parlementaire Commissie Economische Zaken (Coméco) hebben op 27 mei een wetsvoorstel (PPL) aangenomen dat tot doel heeft „de gezondheidsrisico’s in verband met cadmiumverontreiniging in levensmiddelen te verminderen”, ingediend door de groene volksvertegenwoordiger Benoît Biteau (Charente-Maritime). Dit wetsvoorstel beoogt het maximale cadmiumgehalte in organisch-minerale fosfaatmeststoffen te verlagen:

• vanaf 1 januari 2027 tot 40 mg per kilo fosforzuuranhydride (P2O5);
• en vanaf 1 januari 2030 tot 20 mg per kilo P2O5.

Dit tempo ligt aanzienlijk hoger dan de regering voor ogen had in een ontwerpbesluit dat op 26 mei ter openbare raadpleging is voorgelegd.

De Coméco heeft een amendement verworpen dat voorrang gaf aan de Europese regelgeving boven het Franse kader, evenals een subamendement dat afwijkingen toestond wanneer de continuïteit van de landbouwvoorziening (met fosfaatmeststoffen) ernstig in gevaar komt.

Volgens Biteau zijn de meststoffenfabrikanten klaar voor het in het wetsvoorstel voorgestelde traject. “De meststoffenfabrikanten zelf zeggen ons dat ze absoluut geen moeite hebben om deze eerste stap te zetten” om in 2027 40 mg/kg P2O5 te bereiken, aldus Benoît Biteau. Bovendien “zijn de methoden voor cadmiumverwijdering bijzonder geavanceerd, en de meststoffenfabrikanten zeggen ons: we zullen geen moeite hebben om de 20 mg in 2030 te halen”.