Duitsland heeft vorig jaar de term “Heimat” toegevoegd aan de naam van het Landbouwministerie. Daarmee komt er een heel nieuw beleidsterrein in dat ministerie. Wat wordt er met “Heimat” bedoeld, en wat wil het landbouwministerie er mee? Om dat duidelijk te maken publiceerde de landbouwminister afgelopen zomer de Heimat Agenda: “Miteinander ist es Heimat”.
Beeld: © Bundesministerium für Landwirtschaft, Ernährung und Heimat (BMLEH)
De Heimat Agenda van het Duitse landbouwministerie is in juli 2026 gepubliceerd.
Direct vertaald staat Heimat voor het land of de regio waar je bent geboren en opgegroeid. Aan het begrip hangt echter veel meer. Het staat voor een sentiment van verbondenheid, waarbij het ook gaat om ergens bij horen en saamhorigheid. Het begrip Heimat is complex en heeft veel dimensies.
In de Duitse Heimatpolitiek zien we dat terug doordat structuurbeleid, infrastructuur, cultuurbeleid en regionale kansengelijkheid samen worden gebracht met de emotionele beleving. Het landbouwministerie zoekt met de Heimat Agenda sterker de verbinding met het landelijke gebied en betrokkenheid van de landbouw.
Wisselende invulling
Op zoek naar het recept voor brede maatschappelijke saamhorigheid werd “Heimat” in 2018 voor het eerst in de naam van een Bondsministerie genoemd. Allereerst bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken, waar de nadruk lag op gezinnen en een eigen huis. In de volgende regering verhuisde Heimat naar het Ministerie van Bouw, waar de nadruk kwam te liggen op leefbaarheid. Met het aantreden van de huidige regering verhuisde het dossier naar het Landbouwministerie.
Duitse regeringen laten zien veel waarde aan het heimatgevoel en saamhorigheid te hechten. Dat heeft te maken met enerzijds de opkomst van rechts-populisme, en anderzijds het sentiment in de samenleving: In enquêtes geeft maar liefst driekwart van de bevolking aan bang te zijn dat de samenleving uit elkaar valt.
Driekwart van de Duitse bevolking maakt zich zorgen om saamhorigheid.
Beeld: © Bundesministerium für Landwirtschaft, Ernährung und Heimat (BMLEH)
De Heimat Agenda bevat inspirerende voorbeelden, hier: De “Heimat-Box” van deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het bevat tips voor burgers om de eigen Heimat te verkennen.
Brood en techno
Het landbouwministerie benadrukt het brede palet aan unieke cultuur dat in Duitsland de regionale identiteit bepaalt. Duitsland heeft 173 aanmeldingen van immaterieel cultureel erfgoed bij de UNESCO (stand: 2026). Het gaat dan om lokale dansen, theater, muziek, feesten en handwerk. Naast het rietdekkersambacht en de Duitse broodcultuur, is ook de Berlijnse Technokultur bijvoorbeeld erkend immaterieel cultureel erfgoed.
Met de Heimat Agenda legt het landbouwministerie een eigen nadruk daar waar ruim de helft van de Duitsers wonen: Het platteland, de plek waar landbouw plaatsvindt en voedsel wordt geproduceerd.
57% van de Duitse bevolking woont op het platteland.
De Heimat Agenda in 8 punten:
- Voor de Heimatpolitiek legt het landbouwministerie een focus op de samenhang tussen leefbaar platteland en maatschappelijke cohesie. Heimat wordt het centrale thema tijdens de aankomende editie van het „Zukunftsforum Ländliche Entwicklung” : het plattelandscongres waar al 20 jaar tijdens de Grüne Woche duizenden deelnemers uit het hele land op af komen.
- Ook in het beleid op Heimat wordt ingezet op een belangrijk kernthema van de landbouwminister: afbouw van regeldruk, voor meer ruimte voor creativiteit.
- Het landbouwministerie zal zich versterkt inzetten voor gelijkwaardige levenskwaliteit tussen stad en platteland, en zal dat ook bij de andere betrokken ministeries inbrengen.
- Vrijwilligerswerk als ruggengraat voor het platteland: Daarop wordt ingezet in de samenwerking met de nationale stichting voor vrijwilligerswerk, die alleen al in 2025 16,5 miljoen EUR investeerde in 3.600 projecten van 20.000 vrijwilligers.
- Regionale identiteit en unieke kernkwaliteiten van regionale producten sterker stimuleren. Vanuit de Bund Heimat und Umwelt (BHU) word hierin nauw samengewerkt met de 16 deelstaten.
- Regionale waardeketens voor de economische identiteit versterken.
- Verdiensten uit export versterken: „Made in Germany“.
- Met elkaar bouwen aan dialoog en samenwerking. De lokale zichtbaarheid en betrokkenheid van de bondsregering versterken.