Dertien bedrijven en kennisinstellingen uit Nederland namen van 27-29 mei jl. deel aan een innovatiemissie naar Ierland gefocust op de melkveehouderij. Deelnemers van de missie, georganiseerd door de LVVN-raad voor het VK en Ierland en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), bezochten de belangrijkste onderzoeks- en innovatieorganisaties voor de melkveehouderij en gingen in gesprek met programmaleiders – uit het bedrijfsleven en van de overheid – met een grote betrokkenheid in de technologische ontwikkeling van de Ierse melkveehouderij.
De melkveehouderij in Ierland staat op een transitiepunt: na een jarenlange toename van de productie – 50% sinds de afschaffing van de Europese melkquota in 2015 – raakt de sector nu aan de grenzen van zijn groei. Ierland heeft een wettelijke doelstelling voor het verminderen van de landbouwuitstoot van broeikasgassen met 25% in 2030 ten opzichte van 2018. Ierland streeft er ook naar om de nitraatuitspoeling door de sector naar beneden te krijgen – Ierland heeft weliswaar voor een periode van drie jaar een nieuwe derogatie op de Europese Nitraatrichtlijn gekregen maar de limiet is aangescherpt tot 220 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare.
Na een historische focus op de groei van het productievolume richt de zuivelsector in Ierland zich steeds meer op het halen van meer commerciële waarde uit de productie, een grotere productie efficiëntie en een groter concurrentievermogen. Bij deze transitie is er potentieel een rol voor technologische innovaties ontwikkeld in Nederland. Boeren, verwerkers en beleidsmakers zoeken actief naar digitale oplossingen om klimaat- en waterdoelen te halen, terwijl productiviteit behouden moet blijven in een sterk exportgericht systeem.
Kennisuitwisseling en netwerken
Het eerste bezoek van de delegatie was aan het Food Research Centre van Teagasc in Moorepark in County Cork. Teagasc is verantwoordelijk voor het onderwijs, onderzoek en voorlichting voor de landbouw. Sinds de oprichting van onderzoeksstation in 1959 is Teagasc Moorepark uitgegroeid tot hét centrum van onderzoek op het gebied van melkproductie in Ierland. In Moorepark doet Teagasc onderzoek naar onder andere het beheer van grasland, veefokkerij en genetica en technologieën voor de vermindering van broeikasgassen.
Teagasc werkt samen met de Irish Cattle Breeding Federation aan de genetische verbetering van het melkvee en vleesrunderen in Ierland. ICBF beheert de centrale database voor de rundveefokkerij in Ierland, ‘s werelds grootste rundveegenomica-database. De algemeen directeur van de ICBF, Sean Coughlan, vertelde de delegatie meer over de rol van deze database in het verbeteren van productie efficiëntie en het verminderen van de milieu impact in de melk- en vleesveehouderij.
De delegatie bezocht de volgende dag een melkveehouder in County Kildare voor presentaties over de AgNav online toolkit van Bord Bia, Teagasc en ICBF voor het verminderen van de koolstofvoetafdruk en beter kunstmest- en watergebruik op bedrijfsniveau. De melkveehouder neemt ook deel aan het Signpost programa van Teagasc, Bord Bia en industriepartners dat veehouders adviseert over het terugdringen van broeikasgas- en stikstofemissies en vervuiling van water. De melkveehouder levert melk aan de zuivelcoöperatie Tirlán, die in samenwerking met ICBF de samenstelling van de melk en de vruchtbaarheid op bedrijfsniveau monitort tegen de referentienormen in de sector.
Het volgende bezoek was aan Lyons Farm in County Kildare. Lyons Farm is al sinds 1963 de praktijkschool en onderzoeksboerderij gericht op de melk- en vleesveehouderij van het University College Dublin. De delegatie bezocht op Lyons Farm de nieuwe living lab voor het opfokken van kalveren en een netwerk receptie georganiseerd door de LVVN-raad in samenwerking met de brancheorganisatie AgTech Ireland.
De missie eindigde in Dublin met bezoeken aan het landbouwministerie (Department of Agriculture, Food and the Marine) en het agentschap Bord Bia. De delegatie nam kennis van de rol van het ministerie in de digitalisering in de veehouderij in Ierland en ook het gebruik van data, digitale technologie en kunstmatige intelligentie door het ministerie. Tijdens het bezoek aan Bord Bia ontving de delegatie presentaties over de programma’s van Bord Bia voor de verduurzaming van de sector en de ontwikkeling van de export van zuivelproducten.
Extensief en export-georiënteerd
De deelnemers aan de missie leerden over de belangrijke verschillen tussen de sector in Ierland en Nederland. De Ierse melkveehouderij onderscheidt zich door een extensief op gras gebaseerd productiemodel met een relatief lage melkproductie per dier van ca. 5.500 l/jaar (low input, low output), waar Nederland ca. 9.000 l/dier/jaar produceert, o.a. door groter gebruik van krachtvoer (high input, high output). Het weide-gebaseerde systeem – het milde gematigde maritieme klimaat zorgt ervoor dat het weideseizoen strekt van 250 tot 300 dagen per jaar – betekent dat Ierse melkveehouders, ook anders dan in Nederland gangbaar, een seizoensgebonden afkalfpatroon toepassen, waarbij het overgrote deel van de kudde in een periode van ongeveer zes weken in het voorjaar (februari en maart) kalft – specifiek afgestemd op de weersomstandigheden en grasgroei in Ierland. De weidegang betekent ook dat Ierland een van de meest CO₂-efficiënte melk ter wereld produceert omdat minder krachtvoer en synthetische meststoffen worden gebruikt.
Ongeveer 90 procent van de agrarische productie is bestemd voor export. Vorig jaar exporteerde Ierland €7,3 miljard aan zuivelproducten naar 142 landen, in het bijzonder grote volumes boter naar het VK en de VS, maar ook bijvoorbeeld kaas en gespecialiseerde melkpoeders. Ierland behoort tot de top vijf van zuivelexporteurs van de EU-landen. (Ter vergelijking: de Nederlandse zuivelexport bedroeg in 2025 ongeveer €12 miljard). Het imago van natuurlijk begraasde weides maar ook van de typisch kleine kuddes op familiebedrijven in Ierland zorgen er voor dat Ierse producenten voor bepaalde zuivelproducten een premium op de internationale markt kunnen afdwingen.
De reputatie van groene Ierse melkveehouderij wordt gewaarborgd met nationale programma’s, van of met steun van de overheid, voor de traceerbaarheid van zuivelproducten, data-gestuurd beheer van grasland, en voor de verhoging van duurzaamheidsstandaarden. De overheid speelt een grote rol in de Ierse zuivelsector. Het landbouwministerie DAFM stippelt de strategische koers uit met lange termijn strategieën als Food Vision 2030 waarin ze doelstellingen voor de export en duurzaamheid bepaald.
Toegenomen druk op natuurlijke omgeving
Maar achter het succesvolle groene imago van de Ierse landbouw gaan voor de sector grote uitdagingen schuil. De delegatie hoorde hoe sinds de afschaffing van de Europese melkquota in 2015 het aantal melkkoeien is toegenomen van 1,29 tot ongeveer 1,6 miljoen en het productievolume met ongeveer 50%. De groei van de veestapel en productie heeft geleid tot een flinke toename van de uitstoot van broeikasgassen en van stikstof- en fosfaatvervuiling uit mest. De landbouwsector is de grootste bron van watervervuiling in het land. Watervervuiling in Ierland is primair een probleem van te hoge concentraties van stikstof in rivieren, grondwater en mondingen, vooral in het zuiden en zuidoosten van Ierland, als gevolg van afspoeling van meststoffen uit de landbouw.
Ierse melkveehouders met een hoog percentage grasland mogen nog tot eind 2028 onder een derogatie van de EU Nitraatrichtlijn meer dierlijke mest per hectare uitrijden dan de standaardnorm van 170 kilo stikstof. Bijna 7.000 boeren in Ierland maken gebruik van deze derogatie, waarvan ongeveer 40% melkveehouder is. Melkveehouders staan desalniettemin onder druk om de uitstoot van stikstof terug te dringen nadat de Ierse regering ook een reeks van nieuwe wettelijke maatregelen heeft genomen. Tegelijkertijd betalen de zuivelcoöperaties melkveehouders wel meer als zij maatregelen nemen voor minder uitstoot van stikstof en om de biodiversiteit op hun bedrijf te bevorderen.
Het landbouwministerie, via de agentschappen Teagasc en Bord Bia, de zuivelcoöperaties, en melkveehouders zetten gezamenlijk hun schouders onder deze opgaven in de corporatieve Ierse aanpak van beleidsvorming en -uitvoering.