Hoe kan internationale samenwerking helpen de transitie naar meer biologische beheersing van ziekten en plagen in open teelten te versnellen? Met die vraag bracht in mei dit jaar een groep experts uit Nederland een bezoek aan Zwitserland en Duitsland. In gesprekken met collega’s uit onderzoek, bedrijfsleven, beleid en praktijk bleek hoe zeer de uitdagingen overeenkomen, en ook hoe zeer de ervaringen verschilden. De bereidheid tot samenwerking is enorm.
Beeld: © LVVN Attaché Netwerk Duitsland
De biocontrol missie delegatie bezoekt Duitsland en Zwitserland.
Door toenemende eisen aan de toelating en veiligheid, nemen in Europa mogelijkheden voor chemische gewasbescherming in open teelten af. Vanuit samenleving en politiek zijn duurzamere alternatieven voor chemische gewasbescherming gewenst, zoals biologische onderdrukkers van ziekten en plagen (biocontrol). De ontwikkeling en toelating van deze duurzamere alternatieven kan de uitdagingen echter nog niet bijbenen.
Nederland, Zwitserland en Duitsland zijn de thuisbasis van koplopers in de ontwikkeling van biocontrol, en van bijbehorende strategieën in open teelten. Omdat veel onderzoek en ontwikkeling door kleinere bedrijven en vanuit nationale programma’s wordt uitgevoerd, is internationale samenwerking niet altijd vanzelfsprekend.
Innovatiemissie Biocontrol
Om kansen voor internationale samenwerking te verkennen, reisden in mei 2026 een groep van 25 experts uit onderzoek, praktijk, bedrijfsleven en beleid af naar Zwitserland en Duitsland. De reis werd georganiseerd door RVO en het LVVN Attaché Netwerk om contacten met Duitse en Zwitserse counterparts mogelijk te maken en te versterken.
In drie dagen werden kennisinstellingen, agrarische bedrijven en producenten van biologische gewasbeschermingsproducten bezocht. Er werd intensief uitgewisseld over elkaars uitdagingen, over de rol van overheden, bedrijfsleven en onafhankelijke kennis. Dat bleken belangrijke onderwerpen met verschillen waar van geleerd kan worden. Nu moeten de gelegde contacten tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijven tot actieve follow-ups gaan leiden om de transitie naar meer biocontrol te kunnen versterken.
Beeld: © LVVN Attaché Netwerk Duitsland
Op bezoek bij FiBL in Zwitserland. Met haar holistische aanpak speelt dit onderzoeksinstituut voor biologische landbouw een belangrijke rol in de transitie naar meer biocontrol in open teelten.
Elk land heeft een eigen werkwijze
Tijdens de innovatiemissie werd benadrukt hoe kennisintensief de transitie naar meer biocontrol is voor alle betrokkenen. Nieuwe kennis en producten moeten op praktijkbedrijven uitgerold kunnen worden, waarbij de agrarische ondernemers en hun bedrijfsstrategieën centraal staan.
In de bezochte landen spelen de overheden een belangrijke rol. Zwitserland heeft duidelijke reductiedoelen gesteld voor het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen, en die uitdagingen gekoppeld aan de zelfvoorziening van de voedselproductie. In Zwitserland werd duidelijk hoe kennisinstellingen en boerencooperaties daarin een vlucht naar voren kunnen nemen.
Beeld: © Thomas Kern / Artemis
Op bezoek bij Leimenhof, één van de 40.000 leden van de Zwitserse boerencooperatie Fenaco. Fenaco heeft een eigen bedrijf voor biologische plaagbeheersing, Agroline, die bekend is van de Trichogramma sluipwespen tegen maisboorder Ostrinia.
Terwijl in Duitsland een nationale strategie ontbreekt, heeft de bezochte deelstaat Baden-Württemberg zelf doelen gesteld en voert een eigen strategie uit voor middelenreductie in de landbouw. In Baden-Württemberg bezochten we één van de ruim 30 bedrijven in het demonstratienetwerk voor middelenreductie en geïntegreerde plaagbeheersing. Deze bedrijven zijn een plek waar het brede gesprek over bedrijfsstrategieën plaats kan vinden. Samenwerking vergt openheid en vertrouwen om kennis te delen, publiek-private samenwerking is er nog niet zo vanzelfsprekend als in Nederland.
De grootste uitdaging
Tijdens de reis kwam gaandeweg het onderwerp “wet- en regelgeving” aan de orde. Op de korte termijn ligt daar de grootste uitdaging. Biocontrol gewasbeschermingsmiddelen hebben in de huidige Europese toelatingsprocedures geen eigen status, waardoor de toelating 10 tot 15 jaar kan duren. Voor zowel kleine als grote bedrijven zijn die investeringen in de “valley of death” moeilijk, het toegelaten productenpalet blijft te klein.
Beeld: © LVVN Attaché Netwerk Duitsland
Op bezoek bij Rifcon. Consultants van Rifcon hebben een internationale expertise opgebouwd in wet- en regelgeving rond de toelating van gewasbeschermingsmiddelen.
De belangrijkste oplossing
Tijdens de innovatiemissie heerste er bij de Nederlandse bezoekers en hun Duitse en Zwitserse collega’s brede consensus: Internationale samenwerking kan de transitie naar meer biocontrol in de drie landen versnellen. Die samenwerking kan in 1-op-1 samenwerkingsprojecten zitten, maar ook de contacten binnen de “innovatie ecosystemen” van Nederland, Zwitserland en Duitsland kunnen nog verder versterkt worden, wat een breder platform biedt voor internationale uitwisseling van kennis en ervaringen.
De prikkel vanuit beleid en mogelijkheden voor financiering zijn hiervoor belangrijk. Ook dat benadrukt de noodzaak tot een sterkere organisatie van innovatie binnen en tussen landen. Wilt u daar meer over weten? Bezoek onderstaande websites of neem contact op met RVO of het LVVN Attaché Netwerk in Duitsland.
Beeld: © Julius Kühn Institut
Op bezoek bij het Duitse Julius Kühn Instituut voor biologische gewasbescherming. In dit instituut komt de kennis van het Duitse systeem bij elkaar. In een interactieve sessie bleek de grote interesse in elkaar, en de grote bereidheid tot intensievere samenwerking.
Innovatiemissies van RVO en het LVVN Attaché Netwerk
Dit bezoek aan Zwitserland en Duitsland vond plaats in het kader van de “innovatiemissies” die elk jaar door het LVVN Attaché Netwerk en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, in samenwerking met internationale partners, worden georganiseerd. Het doel van een innovatiemissie wordt afgestemd tussen de sector en het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Meer informatie via https://www.rvo.nl/onderwerpen/innovatiemissies