Stikstof in Duitsland

Stikstof totaal

Het verlies van stikstofverbindingen naar de omgeving kan tot verschillende milieuproblemen leiden. In Nederland gaat nu de meeste aandacht naar de effecten van stikstofdepositie (ten gevolge van ammoniak- en stikstofoxidenemissies naar de lucht) op natuur. Daarbovenop is een teveel aan stikstofverbindingen in grondwater (nitraat) en in de lucht (stikstofoxiden) een probleem voor de volksgezondheid, en is lachgas (distikstofoxide) een belangrijk broeikasgas.

Duitse onderzoekers hebben nu voor het eerst voor Duitsland de verschillende stikstofverliezen integraal bij elkaar opgeteld en per regio in kaart gebracht (afbeelding 1).

De onderzoekers hebben voor bovengenoemde stikstofverbindingen bestaande grens- en streefwaarden gebruikt voor 7 beleidsdomeinen: terrestrische en mariene ecosystemen, oppervlaktewater, grondwater, vegetatie, klimaat en volksgezondheid. Die grens- en streefwaarden zijn nationaal en/of internationaal vastgelegd in afspraken en wetgeving. In de EU bijvoorbeeld in de Richtlijn Luchtkwaliteit en de Nitraatrichtlijn.

De tabel onderaan dit artikel geeft een overzicht van  de doelstellingen in Duitsland per beleidsdomein en de stikstofverliezen waar deze betrekking op hebben. De doelstellingen zijn per beleidsdomein teruggerekend naar een maximaal stikstofverlies per regio. De kaart in afbeelding 2 geeft de som van de maximaal toelaatbare stikstofverliezen per regio. Oftewel: hoeveel stikstof mag er in elke regio maximaal naar de lucht, bodem en het water uitgestoten worden om de verschillende doelen te halen.

302 regio’s

De gebruikte gegevens komen uit metingen en modellen en zijn beschikbaar voor elk van de 302 Duitse regio’s (Kreisregionen, wat ongeveer overeen komt met NUTS3 gebieden). Uit de vergelijking van de huidige totale stikstofverliezen met de totaal toelaatbare stikstofverliezen konden de onderzoekers per regio de stikstofreductie berekenen die nodig is om onder de gestelde bovengrenzen te komen. Het resultaat is in afbeelding 3 in kaart gebracht.

Regionale verschillen

Op nationaal niveau verliest Duitsland elk jaar een totaal van ongeveer 2 Mt stikstof in verschillende verbindingen, dat komt neer op ca. 55 kg N/ha landoppervlak. Om de doelen voor de verschillende beleidsdomeinen te halen, zou volgens de onderzoekers dat verlies met 55% verminderd moeten worden (afbeelding 4). Die opgave is het grootst voor verliezen uit landbouw, verkeer en industrie naar lucht en water (samen goed voor ruim 90% van de benodigde reductie).

Uit het onderzoek blijkt vooral dat de reductieopgave sterk verschilt tussen de regio’s. Voor 80% van Duitsland noemen de onderzoekers de opgave “gering” (<40 kg N reductie per hectare). Voor 16 regio’s gaat het echter om meer dan 80 kg stikstofreductie per hectare die nodig zou zijn om onder de bovengrenzen te komen. Negen van die regio’s zijn vooral agrarisch en hebben de grootste uitdaging op het vlak van de reductie van ammoniakemissies naar de lucht. Zeven regio’s zijn vooral stedelijk en hebben de grootste uitdaging op het vlak van het terugdringen van de concentratie van stikstofoxiden in de lucht.

Buitenland

Ook in Duitsland komt een belangrijk deel van met name de problemen met ammoniak en stikstofoxiden door emissies in het buitenland. Als er in het buitenland geen reductiemaatregelen genomen zouden worden, zou Duitsland volgens de onderzoekers 1,5 keer meer ammoniak en ruim 2 keer meer stikstofoxiden moeten minderen om in 90% van de natuurgebieden onder de KDW te komen. Rekenkundig kan dat in veel regio’s niet eens. In onze buurdeelstaat Noordrijn-Westfalen, bijvoorbeeld, komt 40% van de ammoniakdepositie uit het buitenland. Alhoewel de onderzoekers geen specifieke buurlanden noemen, laten de resultaten wel zien hoe belangrijk ook de samenwerking met Nederland is om in Duitsland stikstofdoelen te halen.

Dit artikel is gebaseerd op de resultaten van het onderzoeksproject “regioNat” die in januari 2026 zijn gepubliceerd. De onderzoekers zijn afkomstig van verschillende kennisinstellingen verspreid door Duitsland. De studie is uitgevoerd in opdracht van het Umweltbundesamt, die ook het rapport heeft gepubliceerd en uitgegeven. De resultaten dienen onder andere ter ondersteuning van vakwerkgroepen van het Bundesministerium für Umwelt, Klimaschutz, Naturschutz und nukleare Sicherheit (BMUKN).

Meer informatie

Het complete regioNat-rapport “Entwicklung einer nationalen und regional aufgelösten Obergrenze für reaktiven Stickstoff“

Duitsland komt moeilijk uit zijn eigen stikstofprobleem: Nitraat in grondwater