Sinds eind vorig jaar kan de NVWA officieel Nederlandse bedrijven voordragen voor markttoegang van dierlijke producten in Brazilië, zonder voorafgaande inspectie van de Braziliaanse keuringsdienst DIPOA. Daarnaast biedt de recente ondertekening van het EU-MERCOSUL* vrijhandelsverdrag grote kansen in de handel met Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay, die gezamenlijke een markt van meer dan 270 miljoen mensen vormen, met een BNP van US$ 4 biljoen.
Het promoten van Nederlandse producten tijdens Koningsdag op de ambassade in Brasilia
Voorheen was Nederland gemachtigd om zuivel- en vleesproducten (met name rund- en varkensvlees) naar Brazilië te exporteren op basis van wederzijdse inspecties. Hoewel in de praktijk de zogenaamde “pre-listing” al mogelijk was, waarbij Nederlandse bedrijven en hun producten op aanwijzing van de NVWA en het COKZ (Controle Orgaan Kwaliteitszaken) werden toegelaten zonder een voorafgaande keuring van DIPOA, was dit vooral afhankelijk van de goede wil vanuit Brazilië.
Andersom geld deze bilaterale verhouding namelijk niet, gezien de controle over de invoer van Braziliaanse voedselproducten binnen de EU onder verantwoordelijkheid valt van DG Santé, het Directoraat-Generaal voor Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie, waardoor Nederland uiteindelijk geen invloed heeft op het pre-listen van Braziliaanse bedrijven.
Om die reden was het Ministerie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) al in 2014 begonnen met het behalen van systeemequivalentie tussen de Nederlandse en Braziliaanse inspectiediensten op het gebied van zuivel, door middel van een wederzijdse erkenning van kwaliteitseisen en normen. Echter, nadat DIPOA in 2014 en 2017 al twee inspecties had verricht van het Nederlandse keuringssysteem, stokten de onderhandelingen abrupt in 2019 vanwege Braziliaanse ontevredenheid over vermeende Europese handelsbarrières.
Kaasafdeling in een Braziliaanse supermarkt
Operatie Zwak Vlees
Aanleiding voor het handelsgeschil tussen Brazilië en de EU was “Operatie Zwak Vlees” in 2017, waarbij de Braziliaanse Federale Politie optrad tegen misstanden bij het Braziliaanse Ministerie van Landbouw en Veeteelt MAPA, vanwege het feit dat DIPOA-inspecteurs overuren draaiden op kosten van dezelfde bedrijven die ze moesten keuren. Sindsdien heeft MAPA meer mensen in dienst genomen, waardoor dit soort belangenverstrengeling niet meer voortkomt. Desondanks trok het geval destijds de aandacht van DG Santé, die toen strenger is gaan controleren op de productie en invoer van dierlijke producten uit Brazilië. Daardoor zijn uiteindelijk andere gebreken naar voren gekomen, zoals salmonella-besmettingen en gebrekkige kwaliteitscontroles, wat in 2018 leidde tot het opschorten van nieuwe productielocaties voor gevogelte en rundvlees uit Brazilië.
De wederzijdse spanningen namen geleidelijk toe en monden in 2019 uit tot Braziliaanse vergeldingsacties, vooral gericht tegen de Europese zuivelsector. Nederland, als grootste zuivelproducent binnen de EU, droeg daarbij de zwaarste last.
Landbouwminister Carlos Fávaro en ambassadeur André Driessen tijdens het overhandigen van het getekende MoU
Doorbraak
Om de relaties tussen Nederland en Brazilië op landbouwgebied een andere wending te geven heeft het LAN-Brazilië team in 2024 een Memorandum of Understanding (MoU) voorgesteld voor het oprichten van een bilaterale landbouwwerkgroep (NL-BR LWG) om zo een goede communicatie op hoog niveau te faciliteren. Dit is vooral van belang vanwege de wederzijdse afhankelijkheid tussen beide landbouwgiganten: Rotterdam fungeert als belangrijkste toegangspoort voor Braziliaanse landbouwproducten in Europa, bijvoorbeeld, terwijl Nederlands uitgangsmateriaal de basis vormt voor de Braziliaanse sierteelt en aardappelproductie.
Het MoU werd uiteindelijk in augustus vorig jaar tussen de Landbouwministers van beide landen getekend en de eerste Landbouwwerkgroep (NL-BR LWG I) werd in november gehouden in Brasilia, met aanwezigheid van LVVN ’s Directeur-Generaal Landbouw (DG AGRO) Marten van den Berg. De Tweede Landbouwwerkgroep (NL-BR LWG II) zal dit jaar in Nederland plaatsvinden, met een mogelijke deelname van Braziliaanse bedrijven.
De doorbraak voor de verbetering van de relaties tussen de EU en Brazilië kwam echter al in oktober, toen EU-Commissaris Christophe Hansen van het Directoraat-generaal voor Landbouw en Plattelandsontwikkeling (DG AGRI) het land bezocht. Dankzij een reeks onderhandelingen gedurende het jaar tussen Brazilië en de EU – waarbij het LAN team in Brazilië tijdens de SPS‑bijeenkomsten van de EU-vertegenwoordiging in Brasília als boots on the ground een bescheiden bijdrage leverde – zijn er tijdens het bezoek van Christophe Hansen wederzijdse concessies gedaan, zonder dat daarbij aan de technische eisen van de EU werd getornd. Daardoor kon MAPA tijdens de eerste NL-BR LWG in november als primeur de invoering aankondigen van een permanente pre‑listing voor 18 Europese lidstaten, waaronder Nederland, specifiek voor zuivel- en vleesproducten. Deze maatregel trad in december 2025 officieel in werking.
De eerste NL- BR Landbouwwerkgroep (LWG) in November 2025
Enorme markt met evenzo kansen
De vrijhandelsovereenkomst tussen de EU en MERCOSUL is een historisch verdrag dat na ruim 25 jaar onderhandelen op 17 januari jongstleden werd ondertekend. Hiermee werd een van 's werelds grootste vrijhandelszones gecreëerd, met aanzienlijke economische en strategische voordelen voor beide partijen.
Het uiteindelijke inwerkingtreden van het EU-MERCOSUL verdrag zal de handel tussen beide continenten op een heel ander niveau plaatsen. Het gezamenlijk Bruto Nationaal Product (BNP) van de MERCOSUL landen is enorm, waarbij alleen al Brazilië goed is voor is voor een bevolking van ongeveer 215 miljoen mensen en een geschatte BNP van US$ 3,2 biljoen in 2025.
Nieuwe kansen voor Nederlandse bedrijven liggen er niet alleen voor landbouwproducten, maar ook voor de export van machinerie zoals melkrobots, voederapparaten en meetapparatuur, met name omdat de huidige protectionistische invoertarieven voor industriële producten uiteindelijk naar nul zullen dalen.
Het reorganiseren van EU-MERCOSUL landbouwketens in overeenstemming met wettelijke vereisten, zoals de verordening voor ontbossingsvrije producten (EUDR), blijft vooralsnog een uitdaging.
*Hoewel in Nederland veelal het Spaanse acroniem MERCOSUR wordt gebruikt om de gemeenschappelijke markt van zuidelijk Latijns‑Amerika te duiden, behoort verreweg het grootste deel van de bevolking en de economie van het blok tot Brazilië, waar men het Portugeese acroniem MERCOSUL hanteert.